Veel mensen kennen de warmtepomp vooral als verwarmingstoestel, maar wist je dat veel modellen ook kunnen koelen? Zeker op warme zomerdagen is dat een groot pluspunt — en voor veel huishoudens een doorslaggevende reden om te kiezen voor een warmtepomp in plaats van een traditionele cv-ketel. Maar hoe werkt die koelfunctie nu eigenlijk, en kun je er echt op vertrouwen? In dit artikel leggen we het stap voor stap uit.
Hoe werkt koelen met een warmtepomp?
Om te begrijpen hoe koelen werkt, is het handig om eerst te weten hoe verwarmen werkt. Een warmtepomp haalt warmte van buiten — uit lucht, bodem of grondwater — en brengt die naar binnen. Koelen is daar simpelweg de omgekeerde versie van: de warmte in jouw woning wordt naar buiten afgevoerd. De compressor draait hierbij in de omgekeerde richting, zodat het koelere binnenklimaat overblijft. Technisch gezien lijkt het sterk op hoe een koelkast werkt, maar dan op grotere schaal.
Actief koelen: effectief maar vraagt stroom
Bij actief koelen schakelt de compressor van de warmtepomp in, vergelijkbaar met wat er gebeurt tijdens het verwarmen. Het systeem onttrekken warmte aan de binnenlucht en voert die naar buiten af. Dit kost stroom — ruwweg vergelijkbaar met een energiezuinige airconditioning — maar het resultaat is merkbaar: je kunt de binnentemperatuur met zo’n 3 tot 5 graden Celsius verlagen.
Actief koelen is meestal mogelijk bij zowel lucht-water warmtepompen als lucht-lucht warmtepompen. Bij een lucht-water warmtepomp wordt het water in het systeem gekoeld en via vloerverwarming of ventilo-convectoren door de woning gecirculeerd. Bij een lucht-lucht warmtepomp — in feite een split-airco met verwarmingsfunctie — is koelen zelfs de primaire functie. Een bijkomend voordeel van dit laatste type: het verlaagt ook de luchtvochtigheid, wat het binnenklimaat aangenamer maakt.
Belangrijk om te weten: actief koelen is niet bij elke warmtepomp standaard beschikbaar. Sommige modellen hebben een extra onderdeel nodig, zoals een zogenoemde codeerweerstand, om de koelfunctie te activeren. Vraag dit altijd na bij je installateur of check de productspecificaties voordat je een keuze maakt.
Passief koelen: stil, zuinig en slim
Een heel andere aanpak is passief koelen, ook wel “natural cooling” of “free cooling” genoemd. Hierbij blijft de compressor uitgeschakeld. Alleen de circulatiepomp is actief, wat het stroomverbruik terugbrengt naar slechts 50 tot 150 Watt — een fractie van wat actieve koeling of een airco verbruikt.
Passief koelen werkt uitsluitend bij bodem-water warmtepompen. Het koele grondwater, dat op diepte een constante temperatuur heeft van zo’n 10 tot 12 graden Celsius, wordt rechtstreeks door de vloerverwarming gepompt. Het koeleffect is subtieler dan bij actieve koeling: verwacht een daling van 1 tot 3 graden Celsius. Toch ervaren veel bewoners dit als aangenaam, zeker omdat het systeem vrijwel geruisloos werkt — geen blazende ventilatoren of zoemende units.
Er is nog een slim voordeel: de warmte die je in de zomer aan de woning onttrekt, wordt opgeslagen in de bodem. Die opgeslagen warmte komt in de winter goed van pas, wat het jaarrendement van de warmtepomp ten goede komt. Ben je benieuwd hoe dit in de praktijk voelt? Lees dan ook onze ervaringen met vloerkoeling met een warmtepomp.
Let wel: aan het einde van de zomer is het koelende effect van passieve koeling beperkter, omdat de bodem dan al wat opgewarmd is door het seizoen.
Welke warmtepompen kunnen koelen?
| Type warmtepomp | Koelmogelijkheden |
|---|---|
| Lucht-water warmtepomp | Actief koelen mogelijk, maar niet altijd standaard ingebouwd. Controleer dit vooraf bij de fabrikant of installateur. |
| Bodem-water warmtepomp | Zowel actief als passief koelen mogelijk. Passief koelen is hier het grote voordeel dankzij het koele grondwater. |
| Lucht-lucht warmtepomp | Koelen is hier de standaardfunctie — het is in wezen een airconditioner die ook kan verwarmen. |
| Hybride warmtepomp | Doorgaans niet geschikt voor koelen. De samenwerking met een cv-ketel maakt omgekeerd gebruik niet praktisch. |
Wil je meer weten over de verschillende typen en merken? Bekijk ons overzicht van overstappen naar een hybride of elektrische warmtepomp of lees over Nederlandse warmtepompmerken en fabrikanten.
Waar let je op bij koelen met een warmtepomp?
- Condensvorming bij vloerverwarming. Koelen via vloerverwarming werkt prima, maar bij te lage watertemperaturen kan er condensatie ontstaan op de vloer. Dit kan schade veroorzaken, dus het is belangrijk dat je installateur de instellingen goed afstemt.
- Niet alle merken bieden koeling standaard aan. Fabrikanten als Daikin, Mitsubishi, Vaillant en Bosch bieden koeling als optie aan, vaak via een ingebouwde 4-wegklep. Controleer altijd de specificaties van het model dat je overweegt.
- Passief koelen heeft een seizoensgebonden beperking. Hoe verder het in de zomer, hoe meer de bodem opgewarmd is en hoe minder effectief passieve koeling wordt.
- Geluidsniveau verschilt per type. Passief koelen is bijzonder stil: het water stroomt rustig door de vloer- of wandverwarming, zonder harde ventilatoren of storende geluiden.
Conclusie: koelen kan, maar kies bewust
Een warmtepomp met koelfunctie biedt in de zomer een serieus alternatief voor een aparte airconditioner. De meest duurzame en comfortabele oplossing is een bodem-water warmtepomp met passieve koeling: weinig stroomverbruik, nauwelijks geluid en een slim systeem dat in de winter ook nog extra rendement oplevert. De investering is hoger, maar voor wie comfort én duurzaamheid combineert, is het zeker het overwegen waard.
Heb je een lucht-water warmtepomp of overweeg je er een? Dan is actief koelen in veel gevallen mogelijk, maar verifieer altijd of deze functie al ingebouwd is of nog apart moet worden geïnstalleerd. Een hybride warmtepomp is voor koeling over het algemeen geen geschikte keuze.
Wil je weten hoeveel vermogen jouw woning nodig heeft? Lees dan ons artikel over hoeveel kilowatt warmtepomp je nodig hebt. Of ben je geïnteresseerd in een milieuvriendelijker koudemiddel? Dan is ons artikel over de propaan warmtepomp (R290) een interessante leestip.