Netcongestie is letterlijk vertaald een file op het stroomnet. Het ontstaat wanneer de vraag naar of het aanbod van elektriciteit groter is dan de capaciteit die het elektriciteitsnet op dat moment aankan. Net zoals een snelweg vastloopt als er te veel auto’s tegelijk op rijden, raakt het stroomnet overbelast als er te veel stroom tegelijkertijd door de kabels moet.
Hoe ontstaat netcongestie?
De hoofdoorzaak van deze overbelasting is de snelle energietransitie. Dit probleem doet zich voor aan twee kanten van de energiemarkt:
- Toenemend aanbod (invoeding): Er worden in hoog tempo zonneparken, windmolens en zonnepanelen op particuliere daken bijgebouwd. Op zeer zonnige of winderige dagen wordt er massaal stroom tegelijkertijd teruggeleverd aan het net.
- Toenemende vraag (afname): We stappen massaal af van fossiele brandstoffen. De enorme opmars van elektrische auto’s, warmtepompen en de elektrificatie van de industrie zorgt voor een drastische stijging in de vraag naar elektriciteit.
Omdat het verzwaren van het stroomnet (het leggen van dikkere kabels en bouwen van nieuwe transformatorstations) veel tijd, geld en mankracht kost, kan de fysieke infrastructuur deze snelle veranderingen simpelweg niet bijbenen.
Wat zijn de gevolgen van de file op het stroomnet?
Netcongestie is inmiddels een maatschappelijk probleem en heeft grote gevolgen voor zowel de zakelijke markt als voor consumenten:
- Voor bedrijven: Nieuwe bedrijven kunnen vaak geen stroomaansluiting krijgen in bepaalde regio’s. Bestaande bedrijven kunnen niet uitbreiden, overstappen op warmtepompen of laadpalen plaatsen, omdat ze geen extra capaciteit (transportvermogen) toegewezen krijgen.
- Voor de woningbouw: Nieuwbouwwijken lopen soms vertraging op omdat de lokale netbeheerder onvoldoende ruimte op het net heeft om de nieuwe woningen aan te sluiten.
- Voor consumenten: Op extreem zonnige dagen kan de spanning op het lokale wijknet zo hoog oplopen dat de omvormer van je zonnepanelen uit veiligheidsoverwegingen tijdelijk uitschakelt. Je levert op dat moment geen stroom terug en loopt dus opbrengst mis.
Hoe lossen we netcongestie op?
Netbeheerders en de overheid werken aan diverse oplossingen om de krapte op het net aan te pakken. Dit gebeurt via een combinatie van techniek en gedragsverandering:
- Netverzwaring: Het elektriciteitsnet wordt de komende jaren op gigantische schaal opengebroken en uitgebreid met dikkere kabels en grotere verdeelstations. Dit is de structurele oplossing, maar neemt vele jaren in beslag.
- Spitsmijden (Congestiemanagement): Grootverbruikers en bedrijven krijgen financiële prikkels om tijdens de ‘spitsuren’ op het stroomnet tijdelijk minder stroom te gebruiken of juist tijdelijk minder op te wekken.
- Energieopslag: De inzet van grote buurtbatterijen, mega-accu’s bij zonneparken of thuisbatterijen bij consumenten. Hiermee kan stroom worden opgeslagen op piekmomenten, om het weer te gebruiken als het rustiger is op het net.
- Slimmer omgaan met energie (flexibiliteit): Stroom gebruiken op het moment dat het volop (en goedkoop) beschikbaar is. Bijvoorbeeld door elektrische auto’s slim overdag te laden wanneer de zon schijnt, in plaats van allemaal tegelijk om 18:00 uur ’s avonds.
Kortom: netcongestie is een onvermijdelijke groeipijn van de energietransitie. Om de klimaatdoelen te halen en het licht te laten branden, moeten we niet alleen de kabels dikker maken, maar vooral veel slimmer leren omgaan met het moment waarop we stroom opwekken en gebruiken.